शिवदृष्टि
Śivadṛṣṭi
- 1 asmadrūpasamāviṣṭaḥ svātmanātmanivāraṇe | śivaḥ karotu nijayā namaḥ śaktyā … ਜੋ ਸ਼ਿਵ 'ਮੈਂ' ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਾ…
- 2 ātmaiva sarvabhāveṣu sphurannirvṛtacidvibhuḥ | aniruddhecchāprasaraḥ prasaraddṛkkriyaḥ śivaḥ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫੁਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;
- 3 sa yadāste cidāhlādamātrānubhavatallayaḥ | tadicchā tāvatī tāvajjñānaṃ tāvatkriyā … ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਚਿਤ੍-ਆਨੰਦ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਨੀ ਹੀ, ਗਿਆਨ…
- 4 susūkṣmaśaktitritayasāmarasyena vartate | cidrūpāhlādaparamo nirvibhāgaḥ parastadā ਉਹ ਪਰਮ (ਸ਼ਿਵ) ਤਦ ਅਤਿ-ਸੂਖਮ ਸ਼ਕਤੀ-ਤ੍ਰਯ ਦੇ ਸਾਮਰਸ੍ਯ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ—ਚਿਤ੍-ਰੂਪ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪਰਮ-ਲੀਨ,…
- 5 na paraṃ tadavasthāyāṃ vyavasthaiṣā vyavasthitā | yāvatsamagrajñānāgrajñātṛsparśadaśāsvapi ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਅਵਸਥਾ (ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਭੇਦ) ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ…
- 6 evaṃ na jātucittasya viyogastritayātmanā ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਤਯ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਵਿਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
- 7 yadā tu tasya ciddharmavibhavāmodajṛmbhayā ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ, ਚਿਤ੍-ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਭਵ ਦੇ ਆਮੋਦ ਦੇ ਜ੍ਰਿੰਭਣ (ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਵਿਸਤਾਰ) ਨਾਲ—
- 8 vicitraracanānānākāryasṛṣṭipravartane | bhavatyunmukhitā cittā secchāyāḥ prathamā tuṭiḥ ਵਿਚਿੱਤਰ ਰਚਨਾ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਕਰਨ ਵੱਲ, ਚਿਤ੍ ਦੀ ਉਨਮੁਖਤਾ…
- 9 sā ca dṛśyā hṛduddeśe kāryasmaraṇakālataḥ | praharṣāvedasamaye darasaṃdarśanakṣaṇe ਅਤੇ ਉਹ (ਉਨਮੁਖਤਾ) ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਕਰਨਯੋਗ ਕੰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੇ…
- 10 anālocanato dṛṣṭe visargaprasarāspade | visargoktiprasaṅge ca vācane dhāvane … ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਕੁਝ ਵੇਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਸਰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਰ ਦੇ ਆਸਪਦ 'ਤੇ, ਵਿਸਰਗ-ਉਕਤੀ (ਉਚਾਰਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ…
- 11 kutsite'kutsitasya syātkathamunmukhateti cet ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛੇ—ਜੋ ਅਕੁਤਸਿਤ (ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸ਼ਿਵ) ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕੁਤਸਿਤ (ਨਿੰਦਿਤ) ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨਮੁਖਤਾ…
- 12 rūpaprasārarasato garhitatvamayuktimat | pañcaprakārakṛtyoktiśivatvānnijakarmaṇe (ਉੱਤਰ:) ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਰਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਤਪੁਣਾ (ਲਾਉਣਾ) ਅਯੁਕਤ ਹੈ;
- 13 gacchato nistaraṅgasya jalasyātitaraṅgitām ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਤਰੰਗ (ਬਿਨਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ) ਚਲਦੇ ਜਲ ਦਾ ਅਤਿ-ਤਰੰਗਿਤ ਹੋਣਾ—
- 14 ārambhe dṛṣṭimāpātya tadaunmukhyaṃ hi gamyate | vrajato muṣṭitāṃ … ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟੀ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਔਨਮੁਖ੍ਯ (ਲਹਿਰਾਉਣ ਵੱਲ ਪਹਿਲਾ ਝੁਕਾਅ) ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ;
- 15 bodhasya svātmaniṣṭhasya racanāṃ prati nirvṛtiḥ | tadāsthāpravikāso yastadaunmukhyaṃ … ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼੍ਠ ਬੋਧ ਦੀ, ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜੋ ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ (ਆਨੰਦ-ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ) ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਥਾ…
- 16 kiṃciducchūnatā saiva mahadbhiḥ kaiściducyate | tasyecchā kāryatāṃ yātā … ਕੁਝ ਮਹਾਨ (ਆਚਾਰੀਆ) ਉਸੇ ਨੂੰ ਕਿੰਚਿਤ੍ ਉੱਚਛੂਨਤਾ (ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉੱਭਰਨਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ;
- 17 aunmukhyasya ya ābhogaḥ sthūlaḥ secchā vyavasthitā | naicānmukhyaprasaṅgena … ਔਨਮੁਖ੍ਯ ਦਾ ਜੋ ਸਥੂਲ ਆਭੋਗ (ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪਕੜ) ਹੈ, ਉਹੀ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ;
- 18 goḥ stanātpātataḥ kṣīre vikārastata eva hi | na … ਜਿਵੇਂ ਗਊ ਦੇ ਥਣ ਤੋਂ (ਦੁੱਧ ਦੇ) ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਖਿਣ…
- 19 yata icchati tajjñātuṃ kartuṃ vā secchayā kriyā | … ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ (ਉਪਜਦੀ ਹੈ);
- 20 anantaraṃ hi tatkāryajñānadarśanaśaktitā ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਤੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਅਰਥਾਤ੍ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ)।
- 21 jñānaśaktistadarthaṃ hi yo'sau sthūlaḥ samudyamaḥ | sā kriyāśaktiruditā … ਉਸ (ਕਾਰਜ) ਦੇ ਲਈ ਜੋ ਇਹ ਸਥੂਲ ਸਮੁਦ੍ਯਮ (ਉੱਦਮ ਦਾ ਉੱਠਣਾ) ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ;
- 22 evaṃ sarvasamutpattikāle śaktitrayātmatā | na nivṛttā, nacaunmukhyaṃ nivṛttaṃ, … ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਭ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਤ੍ਰਯ-ਆਤਮਤਾ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤ (ਖ਼ਤਮ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਔਨਮੁਖ੍ਯ…
- 23 yadekataraniryāṇe kāryaṃ jātu na jāyate | tasmātsarvapadārthānāṃ sāmarasyamavasthitam ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵੀ ਨਿਕਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਾਰਜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ;
- 24 ghaṭādigrahakāle'pi ghaṭaṃ jānāti sā kriyā | jānāti jñānamatraiva … ਘੜੇ ਆਦਿ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਘੜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ;
- 25 aunmukhyābhāvatastasya nivṛttirnirvṛtiṃ vinā | dveṣye pravartate naiva na … ਔਨਮੁਖ੍ਯ ਦੇ ਅਭਾਵ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ (ਹੁੰਦੀ ਹੈ);
- 26 buddhiṃ vinā kathaṃ bodhaḥ sā buddhiḥ prakṛteḥ prajā … (ਸ਼ੰਕਾ:) ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬੋਧ ਕਿਵੇਂ?
- 27 sā buddhiryat punaḥ sūkṣmaṃ sarvadikkaṃ vyavasthitam | jñānaṃ … ਜਦਕਿ ਉਹ ਬੁੱਧੀ (ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਹੈ), ਉੱਥੇ ਜੋ ਸੂਖਮ, ਸਰਬ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ, ਸਥਿਤ ਅਤੇ ਬੋਧ-ਮਯ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ…
- 28 nyāyādibhirna tulyatvaṃ tairhi yā prākṛtī matiḥ | tasyā … ਨ੍ਯਾਯ ਆਦਿ (ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ (ਇਸ ਦੀ) ਤੁਲਤਾ ਨਹੀਂ;
- 29 tadevaṃ prasṛto devaḥ kadācicchaktimātrake ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੇਵ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤ (ਪਸਰਿਆ) ਹੋ ਕੇ ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਕਤੀ-ਮਾਤ੍ਰ (ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ),
- 30 bibharti rūpamicchātaḥ kadācijjñānaśaktitaḥ | sadāśivatvamudrekātkadācidaiśvarīṃ sthitim ਇੱਛਾ ਨਾਲ (ਕੋਈ) ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ-ਭਾਵ ਦੇ ਉਦ੍ਰੇਕ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਦੇ…
- 31 kriyāśaktisamābhogātkadācitsthūlavedanāt | vidyātvavidyeśānatvamantramantreśvarātmatām ਕਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪੂਰਨ ਆਭੋਗ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਸਥੂਲ ਵੇਦਨ ਨਾਲ—ਵਿਦ੍ਯਾ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰ-ਭਾਵ, ਮੰਤਰ ਅਤੇ…
- 32 ātmapracchādanakrīḍāṃ kurvato vā kathaṃcana | māyārūpamitītyādi ṣaṭtriṃśattattvarūpatām ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਤਮ-ਪ੍ਰੱਛਾਦਨ (ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਢਕਣ) ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਯਾ-ਰੂਪ—ਇਤਿਆਦਿ ਛੱਤੀ…
- 33 bibhradbibharti rūpāṇi tāvatā vyavahārataḥ | yāvatsthūlaṃ jaḍābhāsaṃ saṃhataṃ … ਇਉਂ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਨੇ ਰੂਪ ਵਿਅਵਹਾਰ-ਵੱਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਥੂਲ,…
- 34 tathā nānāśarīrāṇi bhuvanāni tathā tathā | visṛjya rūpaṃ … ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਸਰੀਰਾਂ ਤੇ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ, ਉਸ-ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਰ (ਰਚਦਾ ਹੈ);
- 35 sthānānurūpato dehāndehākāreṇa bhāvanāḥ | ādadattena tenaiva rūpeṇa pravibhāvyate ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ, ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ-ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ-ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ…
- 36 krīḍayā duḥkhavedyāni karmakārīṇi tatphaleḥ | saṃbhatsyamānāni tathā narakārṇavagahvare ਕ੍ਰੀੜਾ ਨਾਲ (ਉਹ) ਦੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਦਨਯੋਗ, ਕਰਮ-ਕਾਰੀ (ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਕਰਮ ਉਪਜਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ…
- 37 yathā nṛpaḥ sārvabhaumaḥ prabhāvāmodabhāvitaḥ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਆਮੋਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੋਈ ਸਾਰਵਭੌਮ (ਚੱਕਰਵਰਤੀ) ਰਾਜਾ—
- 38 krīḍankaroti pādātadharmāṃstaddharmadharmataḥ | tathā prabhuḥ pramodātmā krīḍatyevaṃ tathā … ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਪੈਦਲ-ਸੈਨਿਕ ਦੇ ਧਰਮ (ਆਚਰਨ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ;
- 39 itthaṃ śivo bodhamayaḥ sa eva paranirvṛtiḥ | saiva … ਇਉਂ ਸ਼ਿਵ ਬੋਧ-ਮਯ ਹੈ;
- 40 saiva śāktaśarīrādinārakāntaṃ hi bhūtatā | prasūyate svacidrūpapramukhaṃ pārthivāntakam ਉਹੀ ਸ਼ਾਕਤ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਨਾਰਕ (ਨਰਕ-ਵਾਸੀ) ਤੱਕ ਦੀ ਭੂਤਤਾ (ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਚਿਤ੍-ਰੂਪ…
- 41 svaśivatvamivājānanpaśvātmavyapadeśataḥ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਵਤਾ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਸ਼ੁ-ਆਤਮਾ (ਬੱਝੇ ਜੀਵ) ਦੇ ਵਿਅਪਦੇਸ਼ (ਨਾਮ) ਨਾਲ (ਰਹਿੰਦਾ…
- 42 tadrūpatvena vā paśyansthitaḥ śānta iva kvacit | kevaleśadṛdhatvena … ਜਾਂ ਉਸ (ਪਸ਼ੁ-) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਨੋ ਸ਼ਾਂਤ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ;
- 43 aprabuddho niṣkalaśca kvacitpralayakevalī | ātmabodhī vikalavatkvacidvijñānakevalī ਕਦੇ ਅਪ੍ਰਬੁੱਧ ਤੇ ਨਿਸ਼੍ਕਲ (ਪ੍ਰਲਯ-ਕੇਵਲੀ);
- 44 yogināmicchayā yadvannānārūpopapattitā | nacāsti sādhanaṃ kiṃcinmṛdādīcchāṃ vinā prabhoḥ ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, (ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੁ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ);
- 45 dṛśyante'tra tadicchāto bhāvā bhītyādiyogataḥ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਭੈਅ ਆਦਿ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਭਾਵ (ਪਦਾਰਥ) ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- 46 evaṃ sarveṣu bhāveṣu yathā sā śivarūpatā ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ (ਪਦਾਰਥਾਂ) ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਰੂਪਤਾ (ਮੌਜੂਦ ਹੈ)—
- 47 nīrūpatā nirvṛtirvā śaktitritayayogitā | sacitvaṃ saṃsthitaṃ nityaṃ kathanīyaṃ … ਨੀਰੂਪਤਾ (ਨਿਰਾਕਾਰਤਾ), ਨਿਰਵ੍ਰਿਤੀ, ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਅਤੇ ਸਚਿਤ੍ਵ (ਚੇਤਨ ਹੋਣਾ)—ਇਹ ਸਭ…
- 48 evaṃ sarvapadārthānāṃ samaiva śivatā sthitā | parāparādibhedo'tra śraddadhānairudāhṛtaḥ ਇਉਂ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵਤਾ ਸਮਾਨ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ;
- 49 evaṃ bhedātmakaṃ nityaṃ śivatattvamanantakam | tathā tasya vyavasthānānnānārūpe'pi … ਇਉਂ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਭੇਦ-ਆਤਮਕ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ;