स्पन्दकारिकाः
Spandakārikāḥ
- 1 yathecchābhyarthito dhātā jāgrato 'rthān hṛdi sthitān / soma-sūryodayaṃ … ઇચ્છા પ્રમાણે પ્રાર્થના કરાયેલ ધાતા (સ્પંદ-તત્ત્વ), સોમ-સૂર્યનો (અપાન-પ્રાણનો) ઉદય કરીને,…
- 2 tathā svapne 'py abhīṣṭārthān praṇayasyānatikramāt / nityaṃ sphuṭataraṃ … તેમ જ સ્વપ્નમાં પણ, (ભક્તના) પ્રણયને અતિક્રમ્યા વિના, મધ્યમાં સ્થિત રહીને, અભીષ્ટ અર્થોને…
- 3 anyathā tu svatantrā syāt sṛṣṭis tad-dharmakatvataḥ / satataṃ … અન્યથા, (સ્પંદની) તે જ ધર્મકતાને કારણે, સૃષ્ટિ સ્વતંત્ર બની જાય — જે જાગ્રત અને સ્વપ્ન —…
- 4 yathā hy artho 'sphuṭo dṛṣṭaḥ sāvadhāne 'pi cetasi … જેમ સાવધાન ચિત્તમાં પણ અસ્ફુટ (અસ્પષ્ટ) જોવાયેલ અર્થ, સ્વ-બળના ઉદ્યોગથી ભાવિત થઈને, ફરી…
- 5 tathā yat paramārthena yena yatra yathā sthitam / … ...તેવી જ રીતે, જે વસ્તુ પરમાર્થે જે રીતે, જેના વડે, જ્યાં સ્થિત છે — તે (સ્પંદ)-બળને…
- 6 durbalo 'pi tad ākramya yataḥ kārye pravartate / … દુર્બળ (વ્યક્તિ) પણ તે (સ્પંદ)ને આક્રમીને કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થાય છે;
- 7 anenādhiṣṭhite dehe yathā sarva-jñatādayaḥ / tathā svātmany adhiṣṭhānāt … આના (સ્પંદ) દ્વારા અધિષ્ઠિત દેહમાં જેમ સર્વજ્ઞતા આદિ (પ્રગટ થાય છે), તેમ સ્વ-આત્મામાં…
- 8 glānir viluṇṭhikā dehe tasyāś cājñānataḥ sṛtiḥ / tad-unmeṣa-viluptaṃ … ગ્લાનિ (થાક-ઉદાસીનતા) દેહને લૂંટનારી છે, અને તે અજ્ઞાનમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે;
- 9 eka-cintā-prasaktasya yataḥ syād aparodayaḥ / unmeṣaḥ sa tu … જે એક ચિંતામાં લીન છે તેને જેમાંથી બીજા (વિચાર)નો ઉદય થાય છે — તે જ ઉન્મેષ જાણવો;
- 10 ato vindur ato nādo rūpam asmād ato rasaḥ … આ (ઉન્મેષ)માંથી જ બિન્દુ, નાદ, રૂપ અને રસ — દેહધારી માટે — ક્ષોભક (ઉત્તેજક) રૂપે અલ્પ…
- 11 didṛkṣayeva sarvārthān yadā vyāpyāvatiṣṭhate / tadā kiṃ bahunoktena … જ્યારે (સ્પંદ) જાણે જોવાની ઇચ્છાથી સર્વ અર્થોને વ્યાપીને રહે છે — ત્યારે વધુ કહેવાથી શું?
- 12 prabuddhaḥ sarvadā tiṣṭhej jñānenālokya gocaram / ekatrāropayet sarvaṃ … પ્રબુદ્ધ સદા સતર્ક રહીને જ્ઞાન વડે ગોચર (વિષય-ક્ષેત્ર)ને જોતો રહે અને સર્વને એક…
- 13 śabda-rāśi-samutthasya śakti-vargasya bhogyatām / kalā-vilupta-vibhavo gataḥ san sa … જે, શબ્દ-રાશિ (વર્ણસમૂહ)માંથી સમુત્થિત શક્તિવર્ગની ભોગ્યતાને પ્રાપ્ત થયો છે, અને જેનો…
- 14 parāmṛta-rasāpāyas tasya yaḥ pratyayodbhavaḥ / tenāsvatantratām eti sa … તેને જે પ્રત્યયોદ્ભવ (વિકલ્પોનો ઉદય) થાય છે, તે જ પરમ-અમૃત-રસનો અપાય (નાશ) છે;
- 15 svarūpāvaraṇe cāsya śaktayaḥ satatotthitāḥ / yataḥ śabdānuvedhena na … આના સ્વરૂપને ઢાંકવા માટે શક્તિઓ સતત ઉદ્યત (ઉત્થિત) રહે છે, કેમ કે શબ્દના અનુવેધ (પ્રવેશ)…
- 16 seyaṃ kriyātmikā śaktiḥ śivasya paśu-vartinī / bandhayitrī sva-mārgasthā … આ જ ક્રિયાત્મક શક્તિ — શિવની — પશુ (બદ્ધ જીવ)માં વર્તતી હોય ત્યારે બંધનકારી છે;
- 17 tan-mātrodaya-rūpeṇa mano-'haṃ-buddhi-vartinā / pury-aṣṭakena saṃruddhas tad-utthaṃ pratyayodbhavam // તન્માત્રાઓના ઉદય રૂપે મન, અહંકાર અને બુદ્ધિરૂપે વર્તતા પુર્યષ્ટક (આઠ-ઘટક સૂક્ષ્મ-દેહ)…
- 18 bhuṅkte para-vaśo bhogaṃ tad-bhāvāt saṃsared ataḥ / saṃsṛti-pralayasyāsya … પરવશ થઈને તે ભોગ ભોગવે છે;
- 19 yadā tv ekatra saṃrūḍhas tadā tasya layodayau / … પણ જ્યારે તે એક (તત્ત્વ)માં દૃઢ સ્થાપિત થાય છે, ત્યારે તે (પુર્યષ્ટક)ના લય અને ઉદયને…