स्पन्दकारिकाः
Spandakārikāḥ
- 1 yathecchābhyarthito dhātā jāgrato 'rthān hṛdi sthitān / soma-sūryodayaṃ … ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਧਾਤਾ (ਪਾਲਣਹਾਰ ਸਪੰਦ) ਸੋਮ ਤੇ ਸੂਰਜ (ਅਪਾਨ ਤੇ…
- 2 tathā svapne 'py abhīṣṭārthān praṇayasyānatikramāt / nityaṃ sphuṭataraṃ … ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੁਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੱਧ (ਕੇਂਦਰੀ ਨਾੜੀ) ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, (ਭਗਤ ਦੇ) ਪ੍ਰੇਮ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ…
- 3 anyathā tu svatantrā syāt sṛṣṭis tad-dharmakatvataḥ / satataṃ … ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਉਸ (ਸਪੰਦ) ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਸਾਂਝੇਪਣ ਕਾਰਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਜੀਵ ਤੋਂ) ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ — ਜਿਵੇਂ…
- 4 yathā hy artho 'sphuṭo dṛṣṭaḥ sāvadhāne 'pi cetasi … ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਦਾਰਥ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, (ਪਰ) ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਲ ਦੇ…
- 5 tathā yat paramārthena yena yatra yathā sthitam / … ...ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਪਰਮਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ, ਜਿੱਥੇ, ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ — ਉਹ ਉਸ…
- 6 durbalo 'pi tad ākramya yataḥ kārye pravartate / … ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ, ਉਸ (ਸਪੰਦ) ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;
- 7 anenādhiṣṭhite dehe yathā sarva-jñatādayaḥ / tathā svātmany adhiṣṭhānāt … ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ (ਸਪੰਦ) ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਆਦਿ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ…
- 8 glānir viluṇṭhikā dehe tasyāś cājñānataḥ sṛtiḥ / tad-unmeṣa-viluptaṃ … ਗਲਾਨੀ (ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ-ਉਦਾਸੀ) ਦੇਹ ਦੀ ਚੋਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਉਪਜਣਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੈ;
- 9 eka-cintā-prasaktasya yataḥ syād aparodayaḥ / unmeṣaḥ sa tu … ਜਿਸ (ਮਨੁੱਖ) ਦਾ ਮਨ ਇੱਕ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ (ਚਿੰਤਨ) ਦਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ…
- 10 ato vindur ato nādo rūpam asmād ato rasaḥ … ਇਸੇ (ਉਨਮੇਸ਼) ਤੋਂ ਬਿੰਦੁ, ਨਾਦ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਰਸ — ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਲਈ ਖੌਫ਼ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ…
- 11 didṛkṣayeva sarvārthān yadā vyāpyāvatiṣṭhate / tadā kiṃ bahunoktena … ਜਦੋਂ (ਸਪੰਦ) ਮਾਨੋ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਤਾਂ…
- 12 prabuddhaḥ sarvadā tiṣṭhej jñānenālokya gocaram / ekatrāropayet sarvaṃ … ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਾਗ੍ਰਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਯਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ…
- 13 śabda-rāśi-samutthasya śakti-vargasya bhogyatām / kalā-vilupta-vibhavo gataḥ san sa … ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਭਵ (ਮਹਿਮਾ) ਕਲਾ (ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਬਦ-ਰਾਸ਼ੀ ਤੋਂ…
- 14 parāmṛta-rasāpāyas tasya yaḥ pratyayodbhavaḥ / tenāsvatantratām eti sa … ਉਸ (ਪਸ਼ੁ) ਨੂੰ ਜੋ ਪ੍ਰਤਯਯਾਂ (ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ) ਦਾ ਉਦੈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰਸ ਦਾ ਅਪਾਯ…
- 15 svarūpāvaraṇe cāsya śaktayaḥ satatotthitāḥ / yataḥ śabdānuvedhena na … ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਉੱਠਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦੇ…
- 16 seyaṃ kriyātmikā śaktiḥ śivasya paśu-vartinī / bandhayitrī sva-mārgasthā … ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਪਸ਼ੁ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੰਧਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ;
- 17 tan-mātrodaya-rūpeṇa mano-'haṃ-buddhi-vartinā / pury-aṣṭakena saṃruddhas tad-utthaṃ pratyayodbhavam // ਉਹ (ਜੀਵ) ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਉਦੈ-ਰੂਪ, ਮਨ-ਅਹੰਕਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਯਸ਼ਟਕ (ਅੱਠ-ਅੰਗੀ…
- 18 bhuṅkte para-vaśo bhogaṃ tad-bhāvāt saṃsared ataḥ / saṃsṛti-pralayasyāsya … ਪਰਾਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ;
- 19 yadā tv ekatra saṃrūḍhas tadā tasya layodayau / … ਜਦੋਂ (ਜੀਵ) ਇੱਕ (ਪਰਮ ਤੱਤ) ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ (ਸੂਖਮ ਸਰੀਰ) ਦੇ ਲਯ ਅਤੇ ਉਦੈ ਨੂੰ…