स्पन्दकारिकाः
Spandakārikāḥ
- 1 yasyonmeṣa-nimeṣābhyāṃ jagataḥ pralayodayau / taṃ śakti-cakra-vibhava-prabhavaṃ śaṅkaraṃ stumaḥ … ज्याच्या उन्मेष आणि निमेषामुळे (डोळ्यांच्या उघडण्या-मिटण्यामुळे) जगाचा प्रलय आणि उदय होतो…
- 2 yatra sthitam idaṃ sarvaṃ kāryaṃ yasmāc ca nirgatam … ज्यामध्ये हे सर्व कार्य-विश्व विसावलेले आहे आणि ज्यापासून ते बाहेर पडलेले आहे — त्याचे…
- 3 jāgrad-ādi-vibhede 'pi tad-abhinne prasarpati / nivartate nijān naiva … जागृती इत्यादी अवस्थांच्या भेदांमध्येही — त्या (स्पंदा)पासून अभिन्न राहूनच — तो पसरत असतो;
- 4 ahaṃ sukhī ca duḥkhī ca raktaś cetyādi-saṃvidaḥ / … 'मी सुखी आहे', 'मी दुःखी आहे', 'मी अनुरक्त आहे' इत्यादी ज्या जाणिवा आहेत — त्या स्पष्टपणे…
- 5 na duḥkhaṃ na sukhaṃ yatra na grāhyaṃ grāhakaṃ … ज्यामध्ये दुःखही नाही, सुखही नाही, ग्राह्यही (विषय) नाही, ग्राहकही (विषयी) नाही, आणि…
- 6 yataḥ karaṇa-vargo 'yaṃ vimūḍho 'mūḍha-vat svayam / sahāntareṇa … ज्यापासून हा करण-समूह (इंद्रिये) — स्वतः जड असूनही — अंतःकरण-चक्रासह जणू सचेतनासारखा…
- 7 labhate tat-prayatnena parīkṣyaṃ tattvam ādarāt / yataḥ svatantratā … त्या तत्त्वाला आदरपूर्वक, सतत प्रयत्नाने तपासावे;
- 8 na hīcchā-nodanasyāyaṃ prerakatvena vartate / api tv ātma-bala-sparśāt … हा (पुरुष) इच्छेच्या प्रेरणेचा केवळ प्रेरक म्हणून वावरत नसतो;
- 9 nijāśuddhyāsamarthasya kartavyeṣv abhilāṣiṇaḥ / yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā … स्वतःच्या अशुद्धीमुळे (कार्यात) असमर्थ असूनही कर्तव्यांची लालसा बाळगणाऱ्या साधकाचा क्षोभ…
- 10 tadāsyākṛtrimo dharmo jñatva-kartṛtva-lakṣaṇaḥ / yatas tad epsitaṃ sarvaṃ … तेव्हा त्याचा अकृत्रिम धर्म — ज्ञत्व (सर्वज्ञता) व कर्तृत्व (सर्वसामर्थ्य) यांनी लक्षणीय…
- 11 tam adhiṣṭhātṛ-bhāvena svabhāvam avalokayan / smayamāna ivāste yas … जो स्वतःच्या स्वभावाला अधिष्ठात्याच्या रूपाने पाहत, जणू विस्मयाने स्मित करत राहतो —…
- 12 nābhāvo bhāvyatām eti na ca tatrāsty amūḍhatā / … अभाव (शून्य) हा ध्यानाचा विषय बनू शकत नाही, आणि त्यामध्ये अमूढता (जागृत जाणीव) देखील नसते;
- 13 atas tat-kṛtrimaṃ jñeyaṃ sauṣupta-padavat sadā / na tv … म्हणून ते (शून्य) नेहमी कृत्रिम (बनावट) म्हणूनच जाणावे — गाढ निद्रेच्या अवस्थेप्रमाणे;
- 14 avasthā-yugalaṃ cātra kārya-kartṛtva-śabditam / kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvaṃ … येथे (स्पंदात) कार्यत्व व कर्तृत्व अशा नावाने ओळखले जाणारे अवस्थांचे जोडपे आहे: कार्यता…
- 15 kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate / … जो कार्योन्मुख (कार्याकडे झुकलेला) प्रयत्न आहे, तेवढाच (गाढ निद्रेत) लोपतो;
- 16 na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ sarvajñatva-guṇāspadam / tasyopalabdhi-lopo … परंतु जो अंतर्मुख भाव सर्वज्ञता-गुणाचे आश्रयस्थान आहे — त्याची उपलब्धी (अनुभूती) कधीच…
- 17 tasyopalabdhā satataṃ tri-padāvyabhicāriṇaḥ / nityaṃ syāt suprabuddhasya tad-ādy-ante … त्या (परम तत्त्वा)चा उपलब्धा (अनुभवकर्ता) — तीनही अवस्थांमध्ये अव्यभिचारी असा —…
- 18 jñāna-jñeya-svarūpiṇyā śaktyā paramayā yutaḥ / pada-dvaye vibhur bhāti … ज्ञान आणि ज्ञेय यांचे स्वरूप धारण करणाऱ्या परम शक्तीने युक्त असा हा विभू (व्यापक प्रभू)…
- 19 guṇādi-spanda-niṣyandāḥ sāmānya-spanda-saṃśrayāt / labdhātma-lābhāḥ satataṃ syur jñasyāparipanthinaḥ // गुण इत्यादींचे विशेष स्पंद-निष्यंद (तरंग) सामान्य स्पंदाच्या आश्रयाने आपले अस्तित्व…
- 20 aprabuddha-dhiyas tv ete sva-sthiti-sthaganodyatāḥ / pātayanti duruttāre ghore … परंतु अप्रबुद्ध (न-जागलेल्या) बुद्धीच्या लोकांच्या स्वस्थितीला (स्वस्वरूपाला) झाकण्यासाठी…
- 21 ataḥ satatam udyuktaḥ spanda-tattva-viviktaye / jāgrad eva nijaṃ … म्हणून जो स्पंदतत्त्वाच्या विवेकासाठी सतत उद्योगशील राहतो, तो जागृतावस्थेतच — फार वेळ न…
- 22 atikruddhaḥ prahṛṣṭo vā kiṃ karomīti vā mṛśan / … अतिक्रुद्ध असो वा अतिहर्षित, 'मी काय करू?
- 23 yām avasthāṃ samālambya yad ayaṃ mama vakṣyati / … 'हा जे काही मला सांगेल ते मी अवश्य करीन' असा संकल्प करून, ज्या अवस्थेचा आश्रय घेऊन (साधक)…
- 24 tām āśrityordhva-mārgeṇa candra-sūryāv ubhāv api / sauṣumne 'dhvany … त्या (स्थिती)चा आश्रय घेऊन, ऊर्ध्व मार्गाने जाणारे चंद्र आणि सूर्य हे दोघेही,…
- 25 tadā tasmin mahā-vyomni pralīna-śaśi-bhāskare / sauṣupta-padavan mūḍhaḥ prabuddhaḥ … तेव्हा त्या महाव्योमात (चैतन्याच्या महाआकाशात) चंद्र-सूर्य विलीन झालेले असता — मूढ…